‘Je kunt alleen stress krijgen van jezelf’ Gisteren kwam hij 2 keer voorbij in mijn tijdlijn op facebook. Ik ben van de quotes, denk er meestal iets dieper over door, wat betekent dit nou, wat kan ik er nou mee. Nou van deze quote kreeg ik stress….

Ik ben van de eigen regie en dacht mooi, ik heb het dus zelf in de hand. Maar o boy, daar was nog een ander stemmetje: pooh nog iets wat ik niet goed kan….want ik ken echt het wel stress. Vervolgens werd ik vanochtend wakker en stond ik direct volop ‘aan’. Nu zit ik hier om 7 uur ’s ochtends onder een kleedje op de bank te schrijven. Ik wil namelijk delen wat ik over stress heb geleerd, omdat woorden als je kan alleen stress krijgen van jezelf in het verleden voor negatieve stress hadden kunnen zorgen. (Wat nu dus niet zo is).

Waarom zorgt dit nu dan toch voor stress bij mij? Ik lees zo’n quote en weet dat er een waarheid in zit. We hebben inderdaad ons eigen stresssysteem, waarbij ieder op zijn eigen manier reageert. Zo kreeg ik hier bijvoorbeeld vooral positieve stress van, wat voor stress…..? Positieve stress….. ‘Ons stresssysteem’ is namelijk niet alleen maar negatief zoals we vaak denken.

De 2 kanten van stress

Aan stress zit bij de meeste mensen bijna automatisch negativiteit gekoppeld, maar stress is niet alleen negatief. We hebben stress nodig om prestaties te kunnen leveren, om te kunnen leren, jezelf te beschermen. Zonder stress is er geen ontwikkeling, nieuwe ideeën, topprestaties, je kan jezelf veel minder goed beschermen voor gevaar. Zonder stress staan we stil, zijn we niet vooruit te branden, veel minder of niet gemotiveerd en zullen we uitdaging gaan missen, we gaan slechter presteren en minder genieten. Neem bijvoorbeeld je werk, als je niets hebt waarin je jouw talenten kan laten zien, wat je uitdaagt (een deadline) en toch een beetje spannend is, dan sukkel je in slaap. Je doet je ding, maar er is weinig wat je echt energie geeft.

Zoals met alles heeft ook stress 2 kanten. Het begint negatief te worden als je te lang in stress blijft hangen, geen tijd neemt om even te herstellen. Wanneer je continue door gaat in stresstoestand komen we lichamelijk en geestelijk onder druk te staan.

Wanneer wordt het dan negatieve stress

Stress krijg je van jezelf, maar meestal wel door wat er om je heen gebeurt, maar het is hoe jij daar op reageert. Dagelijks hebben we te maken met heel veel prikkels die zorgen voor belasting van ons stresssysteem, stressoren zijn onze inspanning frustraties, teleurstelling, pijn, verdriet enz. Dit zorgt voor mentale, maar ook lichamelijk reacties. Vroeger hadden we stress nodig om ons te waarschuwen voor gevaar. Wanneer er een wild gevaarlijk dier in de buurt kwam reageerde we op deze noodsituatie. In gevaarlijke situaties wordt er razendsnel een fysiologisch systeem in werking gezet dat je helpt om zo te reageren dat je met deze situatie kan handelen.

Geen invloed en controle = meer stress

Waar we vroeger af en toe zo’n stresssituatie hadden met een wild dier die ons een lekker hapje vond en daarna weer tijd hadden om te herstellen, hebben we nu in onze huidige samenleving dagelijks grote hoeveelheden stressoren waar we mee te dealen hebben. De ene persoon zijn stressemmer is eerder vol dan de ander. Het is aan jezelf om die grens te gaan onderzoeken en vooral ook te bewaken. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, we willen er tenslotte bijhoren, niet voor de ander onderdoen, maar anders zijn en je grenzen hanteren betekent niet automatisch minder zijn!

We zullen al minder stress ervaren, als we die verschillen onderling van elkaar kunnen accepteren. Dat betekent dat je collega, andere dingen kan, anders op situaties reageert als jij. Anders is niet beter of slechter. Door dat te gaan accepteren en te onderzoeken hoe je het beste uit jezelf in samenwerking met de ander kan halen zal je al minder negatieve stress gaan ervaren.

Invloed

Zolang we nog invloed hebben op situaties zullen we het niet direct als stressvol ervaren. Maar zodra we ontdekken dat wat we doen niet het effect heeft dat je wilt of nodig is, ga je je afvragen waarom het je nou niet lukt om hiermee te dealen of het op te lossen. En dan zijn we wat mij betreft ook weer terug bij de quote. Je kan er stress van krijgen als je kritisch bent naar jezelf en je het lastig vindt dat het je niet lukt om minder gestresst te leven. Dus geen controle heeft een negatief effect en zorgt voor nog meer stress.

Minder stress betekent dus zoeken naar de bron hiervan. Ligt hetgeen jij stress van krijgt bij jezelf, of ligt het erbuiten. Ligt het buiten je invloed, dan is het heel lastig, vaak zelfs onmogelijk om daar zonder veel negatieve stress iets aan te veranderen. Zoals bijvoorbeeld in je werk waar je vindt dat er te weinig middelen zijn om je werk goed te doen of dat je naar jouw mening oplossingen of goede ideeën hebt om verder te komen. Als je na een gesprek hierover met de juiste persoon tot de conclusie komt dat er niet positief is gereageerd dan kan je daarmee bezig blijven, maar de vraag is wat levert het je dan op? Juist stress en meestal geen resultaat. Je kan heel hard blijven roepen wat je vind, maar je komt niet verder.

Wat je dan vaak ziet gebeuren in dit soort situaties is dat je je afhankelijk gaat opstellen en passief gaat gedragen. Wanneer je je tijd en energie steekt om iets anders te doen/in jouw ogen beter te maken en dat lukt uiteindelijk niet, zie je vaak de volgende reacties:

  • Ze zoeken het ook maar uit, ik heb mijn best gedaan, ze willen niet, dan kan ik dus geen goed werk leveren.
  • Ik doe wel mijn ding, maar leuk vind ik het niet meer. (mis waardering en erkenning).

Dat noemt Seligman (1979) learned helplessness. Je gaat ervan uit dat je geen verschil (meer) kan maken, controle kan hebben of het probleem kan weerstaan. Je beland in een negatieve spiraal, want ook in de situaties waar je nog wel invloed op hebt, waar je het verschil in kan maken, word je onverschillig en reageer je vaak negatief. “Wat heeft het voor zin’, ‘het maakt toch niet uit wat ik doe, want…’, “mijn leidinggevende doet er niks aan, en daarom kan ik niet….”, enz. Daarmee krijg je dus stress van jezelf.

Belangrijke triggers voor stress

De reactie van een ‘ander’ op jouw vraag, oplossing, werk, inzet enz. kan het gevoel geven persoonlijk bekritiseerd te worden. Dit heeft een hele grote invloed op negatieve stress en dat heeft dan weer effect op hoe we reageren op zaken en het heeft ook lichamelijke gevolgen.

Wanneer ons stresssysteem wordt aangezet stijgen de hormonen adrenaline en cortisol in ons bloed. Wanneer je stress hebt doordat je ergens van schrikt, zoals een harde knal, of iets dat je (bijna) uit je handen laat vallen (adrenaline), dan komt je stresssysteem snel weer tot ‘rust’ als je merkt dat het niet zo gevaarlijk of bedreigend is (cortisol). Dit is een onpersoonlijke stressreactie en heeft niet zulke grote gevolgen. Maar wanneer je een reactie/prikkel persoonlijk ervaart, je je ‘anders’ voelt, verbinding met anderen verliest en/of het aan je waarden zit, dan blijf je alert en blijft je systeem langer aanstaan. De hormonen blijven langer in je lijf, wat weer fysieke gevolgen heeft.

Je kan het vergelijken met een beeldscherm van je computer, je hebt dan een tabblad (stresssysteem) open staan die je niet afsluit, je gaat verder met iets anders, maar dat andere tabblad blijft sluimeren op de achtergrond en je blijft er dus toch constant mee bezig. Dat tabblad is je lichaam dat voorlopig nog even checkt of er gevaar is (komt er iemand nog iets zeggen/doen wat mij persoonlijk raakt). Maar die stress heeft dus ook invloed op dat andere waar je mee bezig bent en hoe je dingen ervaart.

In een onderzoek onder duizenden mensen vond Tony Schwartz 10 belangrijke triggers voor negatieve stress:

  • Het gevoel neerbuigend en met gebrek aan respect aangesproken te worden;
  • Oneerlijk behandeld worden (rechtvaardigheidsgevoel);
  • Niet gewaardeerd voelen;
  • Gevoel hebben dat er niet naar je geluisterd wordt of net niet gehoord te voelen;
  • Dat iemand anders de eer wil krijgen voor het werk dat je gedaan hebt;
  • Moeten wachten op ander(en);
  • Iemand die slordig werk levert in een project waar jij verantwoordelijk voor bent;
  • Het gevoel hebben bekritiseerd te worden of de schuld te krijgen;
  • Onrealistische deadlines;
  • Mensen die denken alles te weten.

Wie en waar…

Nu maakt het ook nog uit door wie en hoe reactie wordt gegeven of je hier stress van krijgt of niet. Opbouwende kritiek kan door iemand die je vertrouwt in een veilige omgeving veel minder stress opleveren dan dezelfde kritiek van iemand die verder van je af staat en waar je minder goede verbinding mee hebt. Je zal de feedback sneller als een oordeel ervaren en hier langer last van hebben.

Stress en je gezondheid

Staat je stresssysteem veel aan of staat die misschien helemaal niet uit, dan is het geen nieuws als ik je vertel dat dat niet goed is voor je mentale en fysieke gezondheid. We leven dan vaak van vakantie naar vakantie en gaan tijdens de vakantie helemaal knock out. Of we gaan zoeken naar de oplossing door het zoeken naar ‘dingen’ die de stress veroorzaken (controle krijgen over de situatie), zoals veel werk, vervelende omstandigheden, ander werk en leggen onszelf meer rust, meer tijd voor jezelf, leuke dingen doen op. Meestal is dit heel hard werken en lukt het even, maar vallen we snel weer terug in het ‘oude systeem’. Vervolgens hebben we daar nog meer stress van en gaan we over onszelf oordelen en vinden er iets van dat we zelfs dit niet kunnen.

Wat minder bekend is, is dat de oplossing voor stress veel meer zit in het omgaan met emoties. Dat het te maken heeft met zelfkennis en het leren opbouwen van veerkracht. En daar zijn we dan weer terug bij de quote, je kunt alleen stress krijgen van jezelf. Het blijkt dat het het meest waarschijnlijk is dat je stresssysteem wordt geactiveerd in situaties dat het je persoonlijk raakt. Het heeft te maken met Je ‘sociale zelf’ je gaat anders (negatief kritisch) naar jezelf kijken. Je ervaart het als een bedreiging, je vind jezelf niet goed genoeg, dit wekt schaamte op, schaamte is iets wat het stresssysteem weer volop activeert.

Is het een eenmalig kort iets, dat iemand iets zegt dat je persoonlijk raakt, dan is er echt niet direct een probleem, maar komen de situaties vaker voor door onveiligheid in relaties, afspraken die niet worden nagekomen, vertrouwen dat is gebroken of anderen bedreigende situaties dan kan schaamte zich gaan ontwikkelen tot een persoonlijkheidstrek. Dan is de quote nog steeds waar, maar ook heel hard, omdat het lastiger voor je is om hier mee om te gaan. Lastiger, maar niet onmogelijk, je kan werken aan meer inzicht krijgen in jezelf en leren hoe je hier veerkrachtiger mee om kan gaan.

Tot zover mijn positieve stress, allemaal ontstaan door deze ene quote.