Theorie: Hoogsensitiviteit en stress

Hoogsensitiviteit & Stress

Chronische of negatieve stress is waar mensen overspannen van kunnen worden of waar burn-out door kan ontstaan. Stress heeft hierdoor vooral een negatieve lading. An sich is stress nuttig. Bij elke verandering die je brein waarneemt reageert je reptielenbrein door te scannen of er gevaar is en een fight, flight, freeze reactie moet aanzetten. Dit gaat razend snel. Adrenaline en cortisol spelen hierbij een belangrijke rol. Als blijkt dat het niet direct levensbedreigend is zoals een tijger die voor je neus staat zal je systeem weer tot rust komen en wordt de stress snel minder. Het reptielenbrein is het ‘oudste brein’ dat zorgt dat zorgt voor automatische processen zoals bijvoorbeeld de ademhaling, maar reageert dus ook direct verandering en snel en heftig bij gevaar.

Bij gevaar reageert je reptielenbrein dus onmiddellijk! Er is geen tijd te verliezen. Het reptielenbrein is altijd alert om gevaar op te kunnen merken en erop te kunnen reageren om te overleven. Daar is op zich niets verkeerds mee zij het dat we in deze tijd veel meer stressoren (veroorzakers van stress) hebben. Zo kan het in de file staan, een feestje bij de buren dat voor overlast zorgt, of een collega die de wenkbrauwen optrekt bij als reactie allemaal zorgen voor stress. Het gaat hier om externe en interne prikkels (persoonlijke gevoelens reactie hierop). Omdat een hoogsensitief persoon prikkels dieper verwerkt (zowel intern als extern) kunnen ze hier sneller last van hebben en is de prikkelemmer sneller vol. Dé hoogsensitieve persoon bestaat niet dus hier zijn ook verschillen in. Dat heeft te maken met introvert (eerder overprikkeld) en extravert (heeft juist meer prikkels nodig om optimaal te functioneren). Je hebt introverte en extraverte  hsp’ ers. Ongeveer 30% van de hoogsensitieve mensen is extravert

Burn out is iets wat onder andere werkgevers, arbodiensten en coaches flink bezig houdt. Je leest veel middelen of interventies die moeten helpen om stress verminderen of vermijden, maar in de huidige maatschappij is het een steeds grotere uitdaging. Even stress op zich is trouwens niet erg, het zorgt er in de basis voor dat we net dat tandje meer kunnen wanneer nodig, dat we leren en ontwikkelen.

De reactie op stress is meestal de boosdoener. Hoe we erop reageren zorgt vaak voor negatieve stress. Ook emoties als angst, onzekerheid of schaamte noemen we vaak stress. In de kern ervaart iemand negatieve stress als het gevoel aanwezig is dat er geen invloed meer is op de uitdaging die iemand aan moet gaan of deze niet meer aan kan.

De oplossing hiervoor is veerkracht, dat betekent gaan leren wanneer en hoe je reageert op stress en wat je eraan kan doen om hier anders mee om te gaan. Het gevolg is dat je meer controle krijgt over je reacties en minder negatieve stress gaat ervaren.

Daarnaast is zelfzorg hierin heel belangrijk. Op het moment dat je ervaart dat je wel negatieve stress ervaart of bepaalde reacties hebt die je niet wilt hebben kan je heel negatief zijn tegen jezelf waardoor je in een neerwaartse spiraal terecht komt. Wat wel helpt is even goed voor jezelf zorgen, niet eisen dat je door moet en nog harder moet werken, maar iets opzoeken wat juist helpt om anders te kijken of goed voor jezelf te zorgen. Bijvoorbeeld iets leuks gaan doen met een vriend, sporten, muziek maken zodat je weer de verbinding vindt met jezelf. Dat klinkt heel zweverig, maar zodra we vol in de stress gaan voelt het vaak of we de hele wereld aankunnen, maar juist het tegengestelde is zo. Door de hormonen die bij stress vrij komen denk je juist niet meer logisch na. Het is daarom belangrijk om even tot rust te komen en vanaf dat punt de situatie te bekijken en beslissen wat je gaat doen.

Een beetje stress is dus eigenlijk gezond voor ons, periodieke stressvolle gebeurtenissen houden ons brein zelfs alert en we presteren beter als we alert zijn. Waarom lukt het dan niet ‘even’ om er anders mee om te gaan?

Je raakt meestal alleen gestrest van de dingen die je belangrijk vindt, anders zou je je er niet druk om maken. En die uitdaging aangaan kan eng of opwindend zijn, in beide gevallen reageert je stress-systeem. Hoe we de situatie inschatten, wat we onszelf erover vertellen, zorgt voor een negatieve of positieve reactie. Als je zegt ik voel me gestrest, dan zal dat negatieve emoties oproepen. Je bent extra alert op nog meer dreigingen, je lichaam is gespannen en weet je nog je prestatie wordt eerder slechter dan beter en dat alles roept negatieve emoties op.

Kan je positief op de situatie reageren, weet je dat je even moet aanpoten, maar wil je de uitdaging aangaan al weet je nog niet helemaal zeker of het lukt? Heb je de moed om te falen en durf je ervoor te gaan dan functioneer je fysiek beter. Hierdoor kan je beter met de situatie omgaan, je inschatting van de situaties is vaak realistischer want je emoties zijn positiever waardoor je prestatie verbetert en stress veel minder snel als negatief zal worden ervaren.

In het stuk over hoogsensitiviteit las je al over overprikkeling, dat dat ons stresssysteem activeert en als het heftige stress is je een fysieke reactie zal ervaren. Dat heeft ieder mens en daar is een hoogsensitief persoon niet uniek in. Er is wel een verschil en dat is dat deze reactie bij hoogsensitieve personen sneller en vaker gebeurt. Voorbeelden van stresssituaties zijn bijvoorbeeld drukke winkelcentra, het doen van examens, spreken in het openbaar. Een reactie op deze stress kan zijn dat je als hoogsensitief persoon deze situaties probeert te vermijden. Het vermijden is niet nodig en helpt je niet verder. Wat je wel mag leren is om andere coöpingsstrategien te ontwikkelen die je helpen bij het omgaan met overprikkeling.

Veerkracht

Een veerkrachtig persoon is iemand die in staat is ‘terug te veren’ dat betekent niet dat je geen nare dingen meer ervaart, maar dat je ermee kan worstelen, ermee om kan gaan en weer verder kan. Hoe kan je die veerkracht nu vergroten? Zelfeffectiviteit is belangrijk. Dus geloven dat je in staat bent om invloed uit te oefenen op je omstandigheden.

× Stuur een bericht